De gemeente in Jablonec is na Praag en Brno de derde oudste baptistengemeente in de Tsjechische landen. Na hun doop in Wenen in 1869 verhuisde het echtpaar Fridrich naar Jablonec, waar zij een winkel dreven. Zo kwamen zij in contact met veel inwoners van Jablonec, een stad die toen bijna voor 90 % Duitstalig was. Onder degenen die door hun invloed tot geloof kwamen, waren zuster Tischerová en haar dochter, die na de dood van de Fridrichs voor dit kleine groepje gelovigen zorgden. In 1907 zond de baptistengemeente van Wenen voorganger Bernard Peters naar Jablonec, maar in 1914 werd hij opgeroepen voor de oorlog en in 1918 overleed hij aan zijn verwondingen. Tussen de twee wereldoorlogen hadden de baptisten in Jablonec geen eigen voorganger en werden zij een zendingspost, eerst van de gemeente in Broumov en later van de gemeente in Görlitz. Pas in 1939 kwam voorganger Reinhold Nischik naar Jablonec, maar de gebeurtenissen van 1914 herhaalden zich bijna: in 1941 werd ook hij naar het front gestuurd, en na de naoorlogse verdrijving van de Duitsers uit het Sudetenland bleven van wat een gemeente van negenenzestig leden was geweest slechts zes leden over – voornamelijk zusters.
Nadat de oorlog was geëindigd, begonnen Tsjechen terug te keren naar hun vaderland uit de Poolse stad Zelów (een Tsjechische nederzetting bij Łódź) en uit Wolynië in Oekraïne. In 1948 begon de 67-jarige Václav Horák, een Tsjechische voorganger die als remigrant uit Joegoslavië was teruggekeerd, in Jablonec te preken. In 1952 werd de gemeente van Jablonec administratief opgeheven en bij de gemeente in Liberec gevoegd.
Broeder Horák bleef echter tot 1959 in Jablonec preken als lekenvoorganger (dat wil zeggen onbezoldigd). Na zijn pensionering begon voorganger Tuček fulltime te dienen en richtte hij samen met Liberec een tamburitza-orkest1 op, dat nieuw leven bracht in het werk van de gemeente – bijna iedereen die de kerk bezocht, van zes tot veertig jaar, speelde erin, vrienden inbegrepen. Ook de energieke lekenprediker broeder J. Kaufman raakte betrokken bij het werk van de gemeente en besteedde buiten het preken veel van zijn tijd aan jeugdwerk. Hij organiseerde zomerse kampeertochten waaraan jongere jeugd, jongeren en jonge gezinnen deelnamen. In 1967 reisde het orkest naar Poolse baptistengemeenten in Zelów, Łódź en Warschau, en in de zomer van 1968 maakte het orkest, samen met dat uit Liberec, een tweeweekse reis naar Joegoslavië, waar het in tien gemeenten speelde en ook de kust bezocht. In 1969 hielpen wij, ter voorbereiding op de bouw van ons eigen gebedshuis, twee weken mee aan de bouw van het gebedshuis in Pustá Rybná. Van 1969 tot 1971 was broeder Miloš Šolc sr. voorganger in Liberec; hij wist veel bezoekers uit het buitenland uit te nodigen, en van 1970 tot 1976 bouwden wij ons gebedshuis in Jablonec. In die tijd dienden voorgangers de broeders Průša en Šperl ons. Tijdens hun dienstwerk begonnen er niet-toegestane kinderzomerkampen, georganiseerd door de jongeren en vooral door zuster E. Rezlerová. Deze werden meer dan vijfentwintig jaar gehouden in Brniště, Kunratice bij Cvikov en Dubičná. Deze traditie werd later voortgezet door een nieuwe generatie jongeren, die vanaf 2009 weer christelijke kampen begon te organiseren.
In 1992 werd de gemeente in Jablonec weer zelfstandig. Onze eerste voorganger van deze moderne tijd was broeder Vl. Donát sr., die onder meer begon met werk onder de toenmalige jongere jeugd. Onder broeder D. Kuc groeide de gemeente enigszins in aantal en naast de bovengenoemde kinderkampen kreeg zij ook een scoutinggroep te gast. Onze huidige voorganger, broeder Peter Bača, sloot zich in 2011 als student bij onze gemeente aan en voltooide in 2016 zijn theologische opleiding aan de Theologische Faculteit M. Bel in Banská Bystrica.
Waar wij bijeengekomen zijn
De baptisten in Jablonec kwamen op verschillende plaatsen samen. In het begin alleen in huiskamers van gezinnen, later in gehuurde ruimten in de Lesní-straat, in de Údolní-straat 38 (tegenwoordig 5. května-straat) in de zaal van de herberg “U papouška” en in een voormalige behangerij in de Květinová-straat. Na de oorlog begonnen zij samen te komen in de Soukenná-straat nr. 5, in de jaren zestig in een voormalige werkplaats in de E. Floriánové-straat nr. 19, daarna, terwijl het gebedshuis werd gebouwd, als huurders van de broeders adventisten van de zevende dag in de Bezručova-straat nr. 61, en vanaf 5 december 1976 in het gebedshuis aan het Máchovpark 39b.
Voorgangers in Jablonec
- Bernard Peters (1907–1914)
- Reinhold Nischik (1939–1941)
- Václav Horák sr. (1948–1959)
- Josef Teofil Tuček (1959–1966) (gemeente Liberec)
- Miloš Šolc sr. (1969–1971) (gemeente Liberec)
- Daniel Průša (1972–1977) (gemeente Liberec)
- Jiří Šperl (1977–1992) (gemeente Liberec)
- Vladislav Donát (1993–1998)
- Daniel Kuc (2002–2010)
- Peter Bača (2011–2024)
Het verlaten van de Baptistenbond
Aan deze korte honderdjarige geschiedenis van de gemeente in Jablonec moet minstens een gedeeltelijke verklaring worden toegevoegd waarom wij de Baptistenbond (Bratrská jednota baptistů, BJB) hebben verlaten. Wij beschouwen onszelf nog steeds als baptisten, ook al zijn wij waarschijnlijk te conservatief voor zowel progressieve als traditionele baptisten. Lange tijd waren wij ons van dit proces van verwijdering niet bewust. Maar in 2001, toen de inmiddels zelfstandige gemeenten van Liberec en Jablonec overwogen samen een voorganger te bekostigen, werd de kandidaat in Liberec wel gekozen maar in Jablonec niet. De reden was zijn “diplomatieke” tolerantie van homoseksuele praktijken (dat wil zeggen zijn gedeeltelijke opvatting over het gezag van de Bijbel), die Liberec aanvaardde. Ook ons eigen ontwaken uit het toen gangbare “zachte” liberalisme verliep geleidelijk, aangezien dergelijke standpunten op de afgevaardigdenvergaderingen steeds vaker werden doorgedrukt. Ook Jablonec is in onze geschiedenis niet aan misverstanden en meningsverschillen ontsnapt (bijvoorbeeld tijdens de bouw van het gebedshuis), maar die kwamen vooral voort uit persoonlijke twisten en menselijke zwakheid. De reden van ons vertrek uit de BJB is echter theologisch. (Meer in de Gezamenlijke verklaring van vijf gemeenten).
En toen onze voorstellen om de praktijk van de BJB dichter bij de principes van de eerste kerk te brengen op de afgevaardigdenvergaderingen van 2013 tot 2020 geen succes hadden, kwamen wij na jaren van deze inspanning tot de conclusie dat wij niet “in hetzelfde schuitje zaten” als de tolerante en pragmatische meerderheid van de gemeenten – dat wil zeggen vooral hun vertegenwoordigers. Deze verdeeldheid (en niet alleen binnen de BJB) komt voort uit verschillende antwoorden op de vraag van Pilatus: “Wat is waarheid?” Na het vergeestelijken van de Bijbel of het in twijfel trekken ervan blijven veel christenen achter met de vervolgvraag: “Welk deel ervan is dan nog volledig bindend?” Na onze vruchteloze inspanningen losten wij dit op door te vertrekken en een zelfstandig geregistreerd religieus genootschap te worden, ook al weten wij dat er binnen de BJB-gemeenten nog veel broeders en zusters zijn met wie wij het volledig eens zijn naar de Bijbel. Ons vertrek werd in maart 2022 voltooid en onze gemeente werd volledig zelfstandig.
1 Een tamburitza is een volksorkest van snaarinstrumenten afkomstig uit Joegoslavië. Het bestaat uit “brač”-instrumenten (1–4), die de partijen van menselijke stemmen spelen – sopraan, alt, tenor, bas. Daarnaast zijn er “bugarija”-instrumenten, snaarinstrumenten die het ritme aangeven, enigszins als eenvoudige gitaren, en de “berde”, een variant van de contrabas. Deze instrumenten worden met een plectrum bespeeld en doordat ze frets hebben, vereisen ze niet zo’n fijn muzikaal gehoor als bijvoorbeeld de viool. Met een beetje moeite kon bijna iedereen leren met het plectrum te tokkelen en de snaren volgens de noten op de juiste frets in te drukken.
